به گزارش خبرگزاری حوزه، در پاسخ به پرسشی درباره سند روایت خروج امام زمان (عج) از یمن، حجت الاسلام کامیاب مدیر علمی دانشنامه مجازی مهدویت و عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ با اشاره به ریشههای احتمالی این روایت در کتب اهل سنت و ابهام در هویت راویان آن، تأکید کرد که نباید این بخش از روایت را بدون بررسی دقیق سندی پذیرفت.
در مورد سند این کتاب و روایتی که پرسش کردید — یعنی روایت خروج امام مهدی از روستایی در یمن به نام «کرعه» — نکات زیر قابل بیان است:
اصل این روایت در کتاب «کفایة الأثر» آمده است. رویکرد این کتاب، اثبات امامان دوازدهگانه (علیهمالسلام) است و این روایت نیز در مقام اثبات اوصیای الهی — از جمله اوصیای پیامبر اکرم (صلیالله علیه وآله) — بیان شده است. در این روایت، ابتدا رسول خدا و اوصیای ایشان معرفی میشوند و سپس بحث به امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) میرسد و توصیفات ایشان ذکر میگردد؛ از جمله مسئله غیبت و سپس خروج آن حضرت از یمن.
دیگران نیز این روایت را — با برخی تغییرات — نقل کردهاند؛ از جمله سید هاشم بحرانی که در حدود قرن یازدهم همین مضمون را روایت کرده است. بنابراین، اصل روایت در صدد اثبات امامان دوازدهگانه است و در ذیل همین بحث، به امام مهدی (عج) اشاره میشود و با توصیفاتی که دارد، مسئله خروج ایشان از یمن نیز مطرح میگردد.
اما درباره سند: این روایت سه طریق دارد و در هر سه طریق، افرادی قرار دارند که — بهعرض شما — از نظر سندی دارای ابهام، اجمال و ضعفاند. احتمال میدهم این راویان همگی از محدثان اهل سنت باشند که در منابع شیعی توصیفی از آنان نداریم. لازم است نام این راویان در کتابهای اهل سنت بررسی شود تا روشن گردد آیا توثیق شدهاند یا نه؛ امری که فرصت جداگانهای میطلبد و در اینجا ضرورتی هم ندارد؛ زیرا همین بخش از روایت — یعنی خروج آن حضرت از «کرعه» — بهطور فراوان در منابع اهل سنت از عبدالله بن عمر نقل شده است. ابونعیم اصفهانی آن را روایت کرده و سید بن طاووس نیز با استناد به کتابهای فتنِ اهل سنت آن را آورده است.
در مجموع حدس زده میشود که این روایت — دستکم همین بخش از آن — با رویکرد روایات شیعی مخالفت دارد و احتمالاً متأثر از برخی منابع حدیثی اهل سنت است. از اینرو، شاید نتوان این قسمت از روایت (خروج از یمن) را پذیرفت؛ هرچند اصل روایات اثناعشر کاملاً قابل دفاع و پذیرش است. این بخش یعنی خروج از یمن را ما در منابع شیعی خود ندیدهایم.
نکته دیگر اینکه در بخشی از این روایت، تعبیر «علی الغمامة» آمده است. ما در منابع خود روایتی داریم با این مضمون که امام مهدی (عج) خروج میکند و بر فراز سر آن حضرت ابری است که ندا میدهد. پیشتر در مقالهای مفصل این موضوع را تبیین کرده و اثبات کردهام که «الغمامة» ممکن است تصحیف شده باشد و یا اصل همین متن باشد. در آنجا نیز بحث در ذیل روایات معرفی امام مهدی (عج) مطرح بود و با توجه به قرائن و شواهد سندی و محتوایی، احتمال دادهام که این روایت از میراث اهل سنت باشد.
جمعبندی:
به نظر حقیر، اصل این روایت در صدد اثبات امامان دوازدهگانه است و این محتوا کاملاً با سایر روایات ما سازگار است. اما بحث «خروج از یمن» جای تردید دارد؛ زیرا هم در اسناد آن راویانی از اهل سنت وجود دارند، هم متنی مشابه این بخش در منابع اهل سنت دیده میشود؛ از اینرو احتمال میرود که این قسمت تحت تأثیر افکار اهل سنت وارد کتابهای حدیثی ما شده باشد. یکی دیگر از شواهد این ادعا آن است که بخش پایانی این روایت در برخی از منابع ما نیامده است؛ برای نمونه، شیخ صدوق در کمالالدین آن را آورده، اما بخش پایانی را ذکر نکرده و تفاوتهای قابلتوجهی نیز در نقلها وجود دارد.
برای دانلود فایل صوتی اینجا را کلیک کنید
نظر شما